Recent opgedoken 18e-eeuwse tekeningen uit collectie hertogen van Arenberg tonen een ‘vergeten’ Brussel
Brussel als een lappendeken van akkers, dorpen, moerassen en kastelen: zeldzame beelden van Naamsepoort, Ukkel, het kasteel van Beersel, enz.
- Enkele zeer zeldzame, exclusieve tekeningen en aquarellen van het Brussel uit 1700 zijn recent opgedoken in het Brusselse veilinghuis Arenberg Auctions. Ze zijn afkomstig uit de bijzondere collectie van de hertogen van Arenberg, destijds één van de machtigste adellijke families uit onze contreien.
- De werken geven een bijzondere inkijk in het landelijke Brussel van weleer, en meer bepaald van gemeenten zoals Ukkel en Laken, net zoals o.a. de Naamsepoort, Alsemberg en het kasteel van Beersel.
- Wie zich vandaag door onze hoofdstad begeeft, kan zich amper voorstellen dat het er 200 jaar geleden eigenlijk ‘den boerenbuiten’ was: de recent opgedoken historische tekeningen en aquarellen spreken dan ook tot de verbeelding. Het landschap buiten de Brusselse stadsmuren werd duidelijk gekenmerkt door kleine dorpjes, boerderijen, moerassen, landerijen en kastelen. Een enorm contrast met de metropool die we vandaag kennen.
- De familie Arenberg behoort vandaag nog steeds tot de Belgische adel. Haar naam leeft voort in tal van locaties, gebouwen en stukken in musea. Zo zal – toeval of niet – het Brusselse Arenberg Auctions de loten uit de collectie veilen tussen 24 tot 26 juni.
*** PERSBERICHT ***
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is vandaag één grote agglomeratie van dichtbebouwde woonwijken, metrotunnels en enorme boulevards. Maar eeuwen geleden zag dezelfde omgeving er compleet anders uit. Buiten de stadsmuren van ‘Brussele’ - die ongeveer gelijklopen met de huidige binnenring - strekte zich een landschap uit van akkers, bossen, moerassen, kleine dorpskernen en kastelen. Het is precies dat gezellige, verdwenen landschap dat weer tot leven komt dankzij een tiental unieke tekeningen en aquarellen die recent opdoken bij Arenberg Auctions.
De werken zijn afkomstig uit de collectie van de hertogen van Arenberg. Die adellijke familie, oorspronkelijk afkomstig uit de Duitse Eifel, was een van de invloedrijkste dynastieën van de Zuidelijke Nederlanden. Ze bezat onder meer het Arenbergpaleis (het huidige Egmontpaleis), het kasteel van Beersel, het Arenbergkasteel in Heverlee, het kasteel van Arenberg in Marche-les-Dames, en tal van andere domeinen en landgoederen die de naam ‘Arenberg’ kregen. Pour la petite histoire: het gerenommeerde veilinghuis Arenberg Auctions werd vernoemd naar het Arenbergpaleis (Egmontpaleis), wat verderop in de Wolstraat.
Het landelijke Ukkel en het rurale Laken
De adellijke familie liet haar bezittingen en de omgeving nauwgezet documenteren. Dat leverde doorheen de eeuwen een indrukwekkende verzameling topografische tekeningen op. Die collectie viel echter uiteen, raakte versnipperd over locaties in België en Duitsland, en bepaalde delen werden afzonderlijk verkocht.
“De tekeningen die nu zijn opgedoken, zijn dan ook bijzonder zeldzaam”, zo stelt Jeroen Luyckx, historicus en catalograaf bij Arenberg Auctions. “Over hun herkomst bestaat geen twijfel: op de achterzijde dragen ze nog steeds de kenmerkende stempel waarmee de hertogen van Arenberg hun collectie markeerden.”
De werken tonen een omgeving die anno 2026 onherkenbaar is: we zien het landelijke Ukkel, waar velden en open ruimte het uitzicht bepalen lang voor het opging in de hoofdstad. We kijken uit over het ruraal Laken, zien de gotische kerk van Alsemberg die uittorent boven een ongerept landschap, en komen Brussel binnen via de Naamsepoort. Een afbeelding van de Meusefontein op de binnenplaats van het Brusselse stadhuis is één van de weinige elementen die vandaag nog altijd op exact dezelfde plek terug te vinden zijn.
Makers Game of Thrones wilden er komen filmen
Een aquarel uit 1798 van het kasteel van Beersel is de absolute blikvanger uit de collectie.
“Dit werk van het kasteel van Beersel spreekt tot de verbeelding van velen”, aldus Jeroen Luyckx van Arenberg Actions. “Het bekende iconische slot dat wordt afgebeeld, behoort tot de best bewaarde middeleeuwse kastelen van België. Het prijkt onder meer op het logo van het geuzenbier Oud Beersel en vormde het decor in de Suske en Wiske-strip De Schat van Beersel. De makers van Game of Thrones hadden zelfs plannen om er opnames te houden, maar de gemeente weigerde het verzoek omdat de brandweer negatief advies gaf uit veiligheidsredenen.”
De specifieke aquarel werd vervaardigd door Paul Vitzthumb, een tekenaar die gedurende tientallen jaren Brussel en omgeving doorkruiste om monumenten, dorpsgezichten en landschappen met grote precisie vast te leggen. Op het werk noteerde hij zelf: “Uitzicht op het Kasteel van Beersel, op 2 mijl van Brussel, getekend naar de natuur op 9 messidor van het jaar VI van de Franse Republiek.” Omgerekend komt dat overeen met 27 juni 1798.
Jeroen Luyckx van Arenberg Auctions: "Deze tekeningen tonen een Brussel dat volledig verschilt van de stad die we vandaag kennen. Ze laten zien hoe landelijk de omgeving nog was. Intussen is het beeld sterk veranderd of zelfs verdwenen. Daardoor hebben de niet alleen een grote artistieke waarde, maar ook een uitzonderlijk historisch en topografisch belang. Voor verzamelaars, musea en instellingen die het verhaal van Brussel willen bewaren en verrijken, vormen ze een unieke kans.”
De tekeningen en aquarellen worden geveild tussen 24 en 26 juni bij Arenberg Auctions. De prijzen variëren tussen enkele honderden en duizenden euro’s.
Straffe collectie over Belgisch Congo
Er worden overigens nog talloze opvallende stukken geveild bij Arenberg Auctions, waaronder een uitzonderlijke collectie rond Belgisch Congo. De verzameling omvat affiches, foto's, reclamebeelden, publicaties, propagandamateriaal, schooldocumenten en economische archieven uit de periode tussen het einde van de 19de eeuw en de onafhankelijkheid in 1960. Samen bieden deze stukken een zeldzaam breed overzicht van het dagelijkse leven, de koloniale activiteiten en de manier waarop Congo aan het Belgische publiek werd voorgesteld.
Opvallende objecten zijn onder meer foto's van Congolezen als Gilles van Binche in Leopoldstad, affiches van Sabena en de Compagnie Maritime Belge, en beelden van Expo 58 waar Congo een prominente plaats innam. Sommige documenten illustreren belangrijke historische gebeurtenissen, terwijl anderen tonen hoe koloniale propaganda en beeldvorming decennialang werden ingezet. Volgens Jeroen Luyckx is de documentaire waarde van deze uitzonderlijk veelzijdige collectie nauwelijks te overschatten.
PERSCONTACT
- Henri Godts (Arenberg Auctions) - 0495 57 17 09 - henri@arenbergauctions.com
- Bart Boterman (Story Forward) - 0497 41 15 16 - bart@weforward.be
